مشخصات این فایل
عنوان: معماری پل ها
فرمت فایل : word( قابل ویرایش)
تعداد صفحات: 56
این مقاله درمورد معماری پل ها می باشد.
خلاصه آنچه در مقاله معماری پل ها می خوانید :
-ملاطهای گچی
در مواردی که مقاومت و استحکام فوری ضرورت داشته مانند زدن طاق چشمه پلها با استفاده از گچ و یا مخلوط گچ و خاک اجتناب ناپذیر است .
6-ساروج
از ملاطهای بسیار مهمی است که بیشتر در دوره های اسلامی ، در پل و پل بند کاربرد داشته و استفاده از آن تا اواخر قاجاریه نیز مرسوم بوده لیکن با پیدایش سیمان و بتون ،از رونق افتاده است . طرز تهیه آن بدین قرار است که پودر آهک هوابند را با خاکستر کوره های حمام یا کوره های آهک پزی که خوب خورد شده باشد و کمی مواد الیافی ( لوئی) و خاک رس مخلوط می کرده و پس از کوبیدن و بهم زدن بسیار ، از آن ملاطی جهت استفاده در پایه پلها و سدها به دست می آوردند .
7-آهن و سرب
در بعضی از پلهای دوران قبل از اسلام و اندکی از پلهای دوران اسلامی ، چون بنای پایه ها از دونوع مصالح متفاوت ترکیب می شد ، به طوری که در قسمت درونی قلوه سنگ و در نمای خارجی سنگ تراش به کار می رفته بدین لحاظ قسمتهای درونی از بستهای آهنی وسربی استفاده می شده و یا به وسیله سرب مذاب که سنگین ترین فلز نیز می باشد فواصل بین سنگها را پر می کرده اند . وجود بستهای فلزی باعث شده است که این کار تقلید از پلهای رومی قلمداد شود . چنانچه مولف تاریخ مهندسی در ایران می نویسد:
((ساختن پی ها با مخلوط کلنگر و سرب در زمان ساسانیان نمودار تاثیر مهندسی رومی در این دوره از تاریخ مهندسی ایران است که در آن مصالح جدید بتنی بکار رفته است ...))
استفاده از سرب در بناهای دوره هخامنشی به خصوص ستونهای تخت جمشید ،پل تخت شاه نشین بر ادعای فوق خط بطلان می کشد و ثابت می کندکه قبل از رومیان ، ایرانیان از این فلز در اتصال مصالح سود می جسته اند. اینگونه بستها را می توان در پل بند شوشتر و پل بند دزفول به خوبی مشاهده کرد .
ابودلف سیاح سده چهارم هجری جزئیات ساختمانی پل موسوم به خورزاد را چنین توصیف می کند :
(( این پل ( ایذج ) و رباط واقع یکی از شگفتیهای جهان است .... ساختمان این پل از پایین تا کف زمین با سرب و آهن انجام شده و هر قدر بنا بالا می آید از عرض آن کاسته و دهانه اش تنگتر می شود. در دو جانب پل در شکاف میان ساختمان و زمین کنار رودخانه تفاله آهن آمیخته به سرب گداخته ریخته شده پهنای شکافی که بدین شکل پر شده در سطح زمین به چهل زراعی می رسد . در اینجا دهانه رودخانه یکصد و دوازده ذراع است . آنگاه پل روی پایه های مزبور بنا شده در شکاف میان پایه های پل و در پهلوی رودخانه و همچنین در کف زمین آن سرب مخلوط با تکه های مس ریخته شده است ... ))
استفاده از سرب و آهن در اوائل اسلام نیز در تعمیر این نوع پلها ادامه یافت و بعضا” در احداث پلها نیز از این مصالح ساختمانی استفاده می شد . چنانکه در پل بند امیر ،پل ونیار تبریز این نوع بستها به کار رفته است .
آسیب پذیری پلها
پیکرهای فرو ریخته و متلاشی شده پلهای تاریخی که درکنار شاهراه های قدیمی دیده می شود گویای این حقیقتندکه پلها نه تنها همانند بناهای دیگر در معرض ویرانی و سوانح مختلف می باشند ، بلکه آسیب پذیری آنها به مراتب بیشتر و شدید تر از سایر بناها می باشد و مهمترین عوامل تخریبی آنها سوانح طبیعی و تجاوزات بشری هستند که به طور اختصار به موارد گوناگون و اشکال مختلف آن می پردازیم :
1- سوانح طبیعی : به طور کلی علت اصلی تخریب پلها را می توان سوانح طبیعی چون زلزله ، باران ، سیل و یخبندان دانست .
الف) زلزله : به علت زلزله خیز بودن سرزمین ایران زلزله از جمله عوامل ویران کننده پلها به شمار می رفته و برخی ازپلهای منطقه فارس پیش از آنکه در اثر طغیان رودخانه ها از بین رفته باشند ، در اثر زلزله منهدم گردیده اند .
ب) سیل : سیلابهای فصلی و طغیان رودخانه از سه طریق به انهدام پل کمک می کند :
1- عمل فیزیکی آب : فشار وارده از طرف سیلابهای تند و جریان های سهمگین و عدم گزینش مجرای مناسب جهت عبور سیلابهای اضافی باعث شسته شدن بستر رودخانه در زیر پل و ضربه پذیری دیوارهای جنبین آن نیز شده و این خود در کم شدن عمر پلها تاثیر مهمی خواهد گذاشت .
2- تجزیه سنگها : آب جاری رودخانه ها به علت وجود مقداری از اسید کربنیک و اسید های آلی حاصل از فساد گیاهان موجود در کنار رودخانه در مسیر خود به تجزیه سنگها می پردازد . چنانکه این آب در مسیر حرکت خود از نواحی باتلاقی عبور کرده باشد ، به علت وجود اسید زیادی که از پوسیدن برگها و ریشه ها و یا از گاز کربنیکی که از تنفس گیاهان تولید شده عمل تجزیه سنگها را سرعت می بخشد .
3- سایش : ذرات موجود در رودخانه و ماسه ها ضمن حرکت در اثر اصطحکاک با پایه های پل به فرسایش آن می پردازد ، در صورت تشدید سرعت جریان آب ، این فرسایش نیز تشدید شده و امکانات ویرانی پل را فراهم می آورند .
4- رسوبات : در رودخانه هایی که دارای جریان آب ملایم بوده ، گل و لای و ماسه ها در برخورد با پایه و رسوب پیدا می کند و پس از گذشت قرنها این رسوبات غیر قابل نفوذ می شوند در استحکام پایه پلها می تواند مثمر ثمر باشد لیکن با بالا آمدن این رسوبات و تنگ شدن دهانه آبروی چشمه ،فشار آب در هنگام طغیان رودخانه بر روی طاقها اثرات نامطلوب خواهد گذاشت .
ج) یخبندان : در مناطقی که اختلاف دما در روز و شب فاحش می باشد به خصوص مناطق غرب ایران که دمای روز بالای صفر درجه و در شب زیر صفر می شود یخبندان یکی از عوامل مهم انهدام پلها محسوب می شود .
نفوذ آب رودخانه و یا باران و برف در شکافها و حفرات ساختمان پلها و یخ بستن آن در هوای سرد ، باعث ازدیاد حجم آن شده و موجب ایجاد فشار در مصالح ساختمانی پل می شود . این یخبندان هر چند ممکن است در فاصله زمانی کم تاثیر چندان نداشته باشد لیکن در صورت تکرار عمل مقاومت مصالح را از بین برده و آن را متلاشی می کند بخصوص اینکه عوامل دیگر تخریبی نیز به یاریش بشتابند .
د) رویش گیاهان : با توجه به اوضاع اقلیمی استانهای شمالی گیلان و مازندران و شرایط مناسب ، گیاهان خودرو ، علفهای زیاد ، گاه درختچه های متعددی در بین شکافهای روی پلها می رویندکه دارای ریشه های طویل محکم می باشند . این ریشه ها در تمامی خلل و فرج پلها چه در طاقها و چه در پایه ها در بین مصالحی چون آجر و یا حتی سنگ نفوذ کرده و با ایجاد شکافهای عمیق به ویرانی بنا کمک می نمایند .
2- عدم رعایت اصول فنی : در گذشته ، نبودن اسباب افزار لازم ، رعایت محاسبات مهندسی و اصول فنی را با مشکل مواجه می نمود که از آن میان می توان به سه مساله اصلی اشاره کرد :
الف : پی کنی : در هنگام پی سازی اگر در وسط رودخانه جریان آبی وجود می داشت مسلما” در پی کنی مساله ساز بود به همین جهت مهندسین نمی توانسته اند پی های میانی را به اندازه لزوم پایین ببرند ، در نتیجه فشار آب و یا بر اثر نشست پی ها ،بنا تکان خورده و طاقها فرو می ریخته اند .
ب: عدم رعایت افزار طاقها : در احداث بعضی از طاقها اندازه افزار طاقها ، یعنی نسبت دهنه به ارتفاع آن رعایت نمی شده ، به این صورت که بر دو چشمه که عرض آنها متفاوت است طاقهای یکسان و یکنواختی می زده اند . به همین جهت فشار وارده بر پایه ها در طرفین یکسان نبوده و همین باعث فرو ریختن طاقها می شده است .
ج : استفاده از مصالح نامناسب : انتخاب مصالح ساختمانی و ملات نامناسب و ناهمگون با شرایط طبیعی و جوی از عمده عوامل فرسایشی تدریجی پلها به حساب می آید .
3-تسریع فرسایش به وسیله انسان :
باعث سرافکندگی است که وقتی از دست توانای بشر در خلق آثار بدیع و بناهای خیره کننده صحبت به میان می آید در مقابلش از دستهای تجاوزگر و مخربی نیز سخن گفته شود که تلاش و هم خود را مصروف ویرانگری می کنند . پلها و سدها نیز از این تجاوزات بشری چه به طور مستقیم و چه غیر مستقیم نیز آسیب دیده اند .
الف ) انهدام پلها جهت استفاده از مصالح ساختمانی :
هر چند در قرون گذشته ، بنیان گذاردن پلها جنبه سودجویی و بهره برداری مادی نداشته و صرفا” چهت انجام کار خیر و رسیدن به ثواب و افتخار و بجای گذاردن نام نیک ، به این امر اقدام می شد ، اما در مقابل ، عوامل سودجو و فرصت طلب و تاراجگری نیز وجود داشته اند که به محض ظهور آثار فترت و سستی در این بنا بجای اینکه در صدد تعمیر و مرمت آن بر آیند به ویرانی بیشتر آن پرداخته و مصالح ساختمانی آن را جهت انجام کارهای شخصی به تاراج می برده اند و از این طریق نه تنها ظلم به بانی خیر بلکه به هزاران مردمی که تنها راه عبور و مرورشان از رودخانه همین پل بوده می کرده اند . پلهای چنقرالو در آذربایجان غربی و پل حاجی امیر بر روی رودخانه کبوتر کنگاور بدین ترتیب از بین رفته اند .
ب) عبور و مرور وسایط نقلیه سنگین : پلهایی که روزگاری صرفا” به عنوان گذرگاه مردمان پیاده و یا اسبی و استری و حداکثر عبور قافله های کوچکی مورد استفاده قرار می گرفت . امروزه با کمال تاسف در زیر منکنه و فشار جانکاه و ویرانگر ماشین قرار گرفته و ترافیک سنگین دهها وسایل نقلیه و سنگینی صدها تن وزن تحمیلی بر خود را تحمل می کند . ارتعاشهای حاصل از رفت و آمد وسایل نقلیه سنگین چون کامیونها ، تانکرها و تریلرها ... از عوامل زیان باری هستند که باعث تحمیل ضایعات بزرگی بر پلها می شوند.
احداث اتاق
در برخی از پلها ، معمار با ذوق برای آنکه از فشار طاقها به پایه بکاهد و در ضمن از فضای دو طرف نیزه طاق منتهای استفاده را کرده باشند اتاق و مال بندی را احداث نموده و پلکانی را نیز جهت دستیابی به آن ساخته اند مانند پل علیای خیر آباد بهبهان و پل انبوه.
بخشی از فهرست مطالب مقاله معماری پل ها
پی سازی یا شالوده ریزی :
بستر سازی :
پایه ها :
طاق دهانه ها:
روش اجرای طاقها :
استفاده از مهار چوبی در طاقها :
کانه یا کنو :
کتیبه ها :
تزئینات :
تاسیسات مربوط به پل :
مصالح ساختمانی پلها :
5-ملاطهای گچی
7-آهن و سرب
آسیب پذیری پلها
احداث اتاق
دانلود مقاله معماری پل ها
